Bebo-te cun las manos Beiso-te cun ls uolhos I acarino-te cun l cuorpo Quando por ti adrento Me meto. Mar de scuma, rebuolto Transparente, berde Aroma de beisos Fuorça de abraços Scanho de seda Adonde me deito. Mar, mar! Mar tan eimenso Paquete de cristal feito Que me lhieba a biajar... Cuntigo you scapo Cuntigo you torno An tou airico lebe. Nas óndias de l tou pélo Mar amado, me perdo...
L'outro die andaba you pul Porto i na segunda staba you no Piolho que ye un bar de studantes, pra nun dezir al bar de los studantes, ya qu'el cumpriu astanho cien anhos.
Naqueilha nuite de segunda, you cun tango a la mano, cerbeija açucrada, cerbeija de ninica, direis-bos, cerbeija que you cunsigo buer, direi-bos you ! Anfin, staban alha muitos, mas muitos studantes, afuora cume adrento... i ancrible ye astanho'l numaro d'Erasmus : d'Eitalia, França, Alemanha,...
Naquesses todos habie un bando deilhes que tucaba guitarra purtuésa i guitarra tradecional. Pus sabeis you'l qu'oubie ? No ?... Houbie la cantiga "Hit me baby one more time" de la Britney Spears i cun guitarra purtuésa ! Nun sei se ye mal gusto ou no, mas cu'l tango a la mano, aquielho sonaba bien.
Al tango acabou-se i'l tiempo de la ramboia tamien ya que tenie que star an Paris uas poucas horicas açpuis (uas 10 horas se creis mesmo saber...). Mas la cantiga aquessa de la Britney quedou-me ancrabada na cabéça, i fui anton assi que pensei puné-la an mirandés.
La palabra "hit" puode-se traduzir de muitas maneiras, poética ou dalgo mas cuchina. Eiqui sculhiu-se la mas poética, ya que pra cuchinica la Britney si mos soube amustrar cousas, mas cuitada, hai que dezir que nesses ultimos anhos derramou-se por cumpleto ! Padeç cume dirie Dalfin !
Anton eiqui bos queda l'obra de la cantadora, i se la creis oubir, ide eiqui.
Abraça-me mas ua beç
Oh moço, moço, Cume ye que you puderie saber Que dalgo nun staba bien, si !
Oh moço, moço, Nunca t’houbira you deixado marchar Ya agora stas fuora la mie bista, si ! Amostra-me cume quies tu qu’isso seia Di-m’alha moço que you peciso saber, oh, purque
La mie senhardade mata-me, i you, You cunfesso qu’inda acardito, inda acardito, Quando nun stou cun ti you perdo al sentido Fai-me senha Abraça-me mas ua beç
Oh moço, moço, La rezon de you ser yes tu Rapaç çgueste-me Oh moço tan de-lei Nun hai nada que you puderie fazer Nun yera assi que l’habie pensado Amostra-me cume quies tu qu’isso seia Di-m’alha moço que you peciso saber, oh, purque
La mie senhardade mata-me, i you, You cunfesso qu’inda acardito, inda acardito, Quando nun stou cun ti you perdo al sentido Fai-me senha Abraça-me mas ua beç
Oh moço, moço, cume you puderie saber Oh moço tan de-lei, nunca t’houbira you deixado marchar Cunfesso que la mie senhardade mata-me cada die I tu sabes-lo, inda acardito Que staras eiqui Fai-me senha
Solto-me de l miu cais, anrebulhe-me ne ls tous rubros i dourados, cubro-me cun las tues folhaiges de l tiempo, cuntemplo-te ambaída i cuntigo sou airico, airaçada, calor i eimbernada. A las bezes sou música que te anima, outras, sou la solidon que medra nos apiadeiros dua linha sien camboios. Cuntigo quiero-me chamar çprança, renhida lhiuta, ansistente lhuita, feroç... Lhuita cun las eimages que me acupan, la soudade fai-me rius.... Quiero ua foç para esses rius, de modo a que l caudal nun medre... L mar stá loinge i la foç, ye ua lhagona anchuquecida adónde l´auga se bai sumindo, debagar, tan debagar bai znaugando... Bisto-me de fuolhas de carbalhos, freixos, quando l´aire me las trai palas brigadas adónde me deito. L´airico amerosa esse refúgio adonde me scondo de las nubrinas de ls dies i nessa brigada you sou çprança, you sou ermo, multidon, sou todo,... i nun sou nada!... Sou heiroi dua batailha, sou la puolagueira d´ua streilha cadiente que se sbarrulha, se sparige; sou un granico de arena, que se scápa de ls demais!!!.... Bisto-me de todo i de nada, neste cosmos, ...suolta de l miu cais.
Ne l’ampercípio de ls tiempos benírun para fazer l’home: - L Tiempo, dun sembon de lágrimas. - La Delor, dun copo cheno. - L Prazer, de l formiento de pan. - L Berano, de flores caídas. - La Lhembráncia, caída de l cielo. - La Loucura, chubida de l’anfierno. - La Fuorça, sien manos para pegar na bida. - L’Amor, acabalho nun assopro. - La Nuite, na selombra de la lhuç. - La Selombra de la muorte i de la bida.
Stá mais tolhida que you pensaba. Assi i todo quedei animado, todo lhieba l sou tiempo, fúrun muitos anhos botado al abandono, fúrun muitos anhos sien motibaçon para falar mirandés, son muitos ls anhos que la maiorie de nós mos scapemos de la nuossa tierra adonde rejistiu. I todo na bida assi ye, quando até houbo muitos que apalabrórun la sue stinçon, rebela bien cumo todo staba puosto atrás de la puorta, i agora loinge de l sou spácio mais çficuldades ten an ser purmeira para s’assentar a la mesa al zaiuno, ser ousado para dar ls buns dies als amigos. Abaixou tanto que agora quier muito sfuorço para tornar a tener lhugar antre nós, mas nada ye ampossible çque se tenga motibaçon i essa cuido que si stá lhançada culs eisemplos i l ampeinho que muitos mirandeses ténen amostrado. Mas cumo bos digo quedei animado porque ne l redadeiro ancuontro (magosto) de ls Zenízienses an Corroios yá muito bieno al de riba, i l buono nun fui só falar mas tamien falar de l’amportança que ten tornar a la fala ne ls ancuontros. Séren estes ajuntouros momientos de perbileijo para zangaranhir i relhembrar todo l léxico de la fala que stá andrentro de cada un de nós adrumecido. Séren estes ancuontros aulas práticas de cumbibéncia falante, porque neilhes até stan pessonas que nunca perdírun de todo l sonido de las palabras. Esta spráncia quedou-me Cuido, i se nun fur assi zde yá las mies çculpas, mas la quemunidade Zeniziense ye la quemunidade que ten al lhargo de trés dezenas d’anhos mantenido ancuontros i lhigaçones associatibas sien anterrumper, ten assi un património de que se puode ourgulhar, porquei nun arrefuçir las mangas i dar la sue upa na fala cumo l fizo na scrita. Quando ne ls numáros apersentados nas cuntas de ls falantes se fai refréncia als que stan fuora de la region, anton sendo nós ua quemunidade d’eimigrantes tenemos que fazer parte. Tengo fé que ls repunsables puls çtinos de l’Associaçon delantre deste zafio ancuntráran respuostas.
To l mundo sabe que pertués que se preze ye çportista.
Nun quier esto dezir que fai ginástica para amanhar l cuorpo i la figura, ye çportista de gustar de bola.
Mas tiu Heirmínio batie to ls studos porriba, feito até hoije puls grandes specialistas de la praça nestas questones de cegueira (ferrenheç).
El quemie, drumie i bibie cul tino na bola.
Un cierto die staba cula sue Fluménia a gastar l tiempo na Baixa de Lisboua, quando na Praça de San Pedro decorrien las houmenaiges al eilustre i cunsagrado Almada Negreiros ( Naciu em San Tomé e Príncipe a 7 d’Abril de 1893; muoriu-se an Lisboua a 15 de Junio de 1970). Un jornalista que pur ende fazie l sou trabalho de rue, reportaige an direto i sien saber de nada anterbistou-lo:
-Gustabamos de saber la sue oupenion subre Almada Negreiros
Oh, si senhor. – Tiu Hermínio nun stubo cun meias medidas A mi palpita-se-me que bai a ser: Almada -1 : Negreiros - 0
Albertino era daquels que nun gustaba de grandes ajuntamientos. Anton, quando l tiempo de la caça, cumbidaba Florencio, amigo de muitos anhos, i ls dous iban pul termo à precura de caçar algua cousa. Para Albertino, ir a la caça era muito mais quisso. La sensaçon de l campo, l cheiro de la tierra, l saltar ua parede, l chubir a ua fraga, isso anchi la cabeça de Albertino de tamanhas sensassones, que l mais de las bezes, sentaba-se nua piedra, i tenie que ser Florencio a chama-lo, quel parcie que se squeci de l que staba eili a fazer. - A Albertino! Stás cansado? Este nun respundi lhougo. - Stou cansado stou. Stou cansado de la bida que lhibo. Agora pongo todo an dúbeda. Qual ye l miu papel deiqui palantre. - Ó home?... de que stais a falar? - Nada,... Nada,...Bamos mas ye a ber se agarramos ua lhiebre ou ua prediç. De sfergante un tiro, i la boç de l´amigo. - Anton nun l´atireste? - Nun bie nada! Albertino ya uns tiempos que nun andaba bien. çfarçaba siempre que pudie, mas habie momientos an que quedaba preso a uas eideias que nun l deixaban an paç. Aquilho antraba-le na cabeça i çpuis nun l cunsegui tirar. Ls cinquenta anhos tamien nun ajudaban, mas habie acuntecido algo que l tenie atirado para aquel bazio. Outro tiro de l´amigo. - Albertino? Tu hoije nun stá bien. Passou l coneilho l pie de ti, i tu nun biste? I nun l habie bido miesmo. Florêncio chegou-se l pie del. Cunta-me l que se passa cuntigo? Este mirou-lo debagar e arrespundiu. - Nó!, nun se pude cuntar. - Buono!... se nun quereis, nun cunteis. - Tu eras capaç de guardar un segredo Florêncio? - Bós cunheceis-me! - Nó!... nun bos bou a dezir nada, que até bos pudeis botar a rir. - Buono! pus se ye ua cousa para rir, benga eilha. - Quantas bezes stubistes apeixonado? - Homessa, que pregunta. Anton iba alha a dezir isso. Nó! son segredos. Ah! - You ya bos antandi.... Anda por ende mulhier! - You tenie que l botar acá para fura, se bos rirdes, pacência. - You só querie ser feliç. I puli se ficou. Al fin de l die, de regresso a casa, çpuis de se tener çpedido de Albertino, Florencio iba pansando. Essa ye buona. Ser-se feliç, irmos a la precura de sermos feliçes. Antrou an casa, fui a poner la spingarda i la cartucheira ne l sitio dels, lhabou las manos, e santou-se no scanho, ficando pali pansatibo. La mulhier, pregunta-le. - Anton home?... Stás assim tan cansado para tan pouca caça que traíste? El ya tenie la pregunta purparada. - Ah Marie!... Tu sós feliç? La mulhier, qu´iba a atrabessar la cozina, quaije que parou, cumo se stubisse assustada cun algo, e dixe. - Bou mas ye a tratar de la cena.
Çculpai-me ye que fai manhana un anho que se passou ua cousa mui triste na mie bida. Fai un anho que l miu sobrinho puso termo a la sue bida, i deixou ls mie meio perdida. Naqueilha altura fiç estes bersos nun quando nien quando nó. Só me aparcirun eiqui screbidos. Hoije me lhembrei de ls puoner eiqui para cumpartelhar l miu delor cun bós. Çculpai-me isto só debien ser cousas mies.
Hoije ye die de fiesta. Ye la fiesta de la mie aldé. Giralmente, la maior parte de las fiestas acuntece ne ls meses de Berano, tiempo de muito calor, tiempo de bacanças mas, na mie pequeinha aldé, las dues únicas fiestas que se festeijan, son ua ne l'ampeço de la Primabera i outra agora ne l més de Nobembre.
La de la Primabera, festeija l die de la Nuossa Senhora de Ancarnaçon, padroeira de la Aldé.
Esta, an Nobembre, ye ua fiesta de promessa. Promessa essa feita pul pobo de l'aldé, hai muitos anhos atrás. Houbo, na aldé, ua eipidemia mui grande que mataba todas las bacas. Anton l pobo juntou-se i prometiu a la sue padroeira que, se l'eipidemia parasse, fazerien ua fiesta an Sue honra, nesse anho i todos ls anhos dende pa la frente.
L cierto ye que las bacas deixórun de morrer i l pobo cumpriu la sue promessa, todos ls anhos, nun Demingo, antre l die 10 i l die 25 de Nobembre, se faç ua fiesta. Fazie parte de la promessa qu'essa missa tenerie de ser cantada i dita por 5 padres. Hoije, parte dessa promessa yá nun puode ser cumprida, ye la parte de ls padres. Debido a la falta de padres que se faç sentir ne l nuosso Nordeste, solo un, l de la paróquia, celebra la missa i por bezes cun muita dificuldade, pus ten a sou cargo la celebraçon de missa na maior parte de las aldés.
Cula celebraçon deste die, ben a la mie mimória la mie menineç i la scitaçon de l qu'era un die de fiesta na aldé.
De bespera, la dona de la casa nun paraba, tantas éran las tarefas que tenie para fazer. Ampeçaba por amassar (fazer l pan), ne l die de fiesta era perciso haber fartura de pan i subretodo cuzido de fresco. Cul forno aceso benie la tarefa de ls bolhos, las suplicas, ls sodos, l Pan-de-ló i outros bolhos que cada dona de casa tenie mais jeito para cunfecionar. Tarefa cuncluída, era perciso matar ls frangos, siempre ls maiores, si porque esse die era die de mesa farta. La scitaçon era tanta que nessa nuite nin se drumia. Tanta cousa para acuntecer! Éran ls cumbidados que benien a casa, era tradiçon las pessonas mais amigas ó de la família, de las aldés bezinas, comíren alhá an casa l que depuis retribuían ne l die de la sue fiesta. Era die de comer bien, habie siempre ua mesa mui farta i chena de cousas buonas. Nun quier dezir que ne ls outros dies se passasse fame mas nun era an nada parecido, nin la fartura nin las cousas buonas.
I depuis, era die de striar! Era l bestido nuobo, feito pula mie abó, la tie Albertina “Cristala”, abó pula parte de mie Mai, qu'era ua eicelente costureira; éran ls çapatos que tamien l miu abó, de la parte de Mai, l tiu Augusto “Roso” (Roso, era l'alcunha por qu'era coincido na aldé i alredores) me fazie. Dezie el que éran ls çapatos finos porque, ne l die-la-die, ne l Ambierno, usában-se uns çapatos meio grotescos ou uas “chulicas” untadas cun gordura qu'era para duráren mais. I claro, tamien nun faltaba l casaco de lhana fina, que mie Mai me fazie i eilha que tenie manos de fada pa las malhas i las rendas, punto qu'eilha bisse nun se le scapaba.
Chegado l die de fiesta, culs purmeiros foguetes, yá nun habie quien mos segurasse an casa. L pior era quando habie las bacas para lhebar al cerrado, alhá por ser die de fiesta nun querie dezir que ls animales tubíssen que quedar an casa. Nesse die éran postos nun lhameiro, bien cerrado d'adonde nun era fácele salíren, nun se podie correr l risco de saltáren para ua horta ó un outro lhocal adonde podíssen fazer mal. Portilho cerrado, piernas para que te quiero, era perciso chegar depressa a casa, la missa nun demoraba i inda teníemos de mos bestir.
Dita la missa i treminada la procisson al redror de l'aldé, era perciso chamar las pessonas qu'ibamos a cumbidar para quemer an nuossa casa, nun fusse quedar alguien squecido. L momiento mais amportante de la fiesta era l'hora d'ampeçar l beile. Quando oubíamos l purmeiro foguete, yá nun queriemos saber de mais nada, pies ne l lhargo de la fiesta i era beilar até cansar. Claro que nesse tiempo nun teniemos ls cunjuntos qu'hoije eisisten, beilábamos al toque dun altefalante, que yá passaba las musicas mais famosas dessa éipoca.
Éran assi la fiesta de a mie aldé…
Hoije, anfelizmente, yá todo mudou, la fiesta nun passa dua missa, dita pul único padre de la freguesie i un pequeinho cunjunto de la region que toca para meia dúzia d'idosos i trés ó quatro ninos qu'inda nun ten eidade para beilar. I ls moços? Esses son tan poucos que stan lhoinge de casa, nas faculdades ó nun amprego fura de la region i para esses la fiesta yá nun ten qualquiera sentido.
I you? Sin dúbeda qu'hoije gustaba muito d'alhá star mas trezientos Kms de çtáncia inda ye camino i depuis hai ls rapazes que dízen: - nin pensar, percisamos de studar.
N.B. L tema destes bersos (Bien sei que balie la pena cuntinar…!) ye mui cunhecido cumo sabeis i anspirado an Camões (1525-1580) assi cumo an Francisco Rodrigues Lobo (1580-1622) i poemas deilhes an que la personaige femenina nun se chama Clara mas Lianor ou Leanor que por acaso nun bai segura ...
Cantabas-me... Cun la boç doce Melodies. Cantabas... Mas la tua boç staba cansada Las tuas cuordas gastas I cantar yá nun podies. Tanteste tocar biolino Pus sabies que you gustaba. Mas ah, çtino! L biolino nun tocaba.
Caminabas... Por caminos Que you cuntigo caminaba. Caminabas... Culs tous çapatos rotos Culs tous pies deloridos Persistente, tentabas. Cosiste-los cula sperança Qu'un die te sobrou. Mas ah, mala suorte! La sperança nun chegou.
Sunries... I sunries Cun ua risa triste Cumo quien ri Para nun chorar. Lhágrimas zlizórun Pul rostro, pelegrinas I, cun eilhas sunries Sunries para mi. Mas ah, mala sina! Las lhágrimas secórun.
Screbo-te...
Cun esta mano cansada Cumo quien chora Te screbo I neste screber pranto Te abraço Te beiso, te sinto Camino Te canto...
Abriu-se l culo al bicho, tembra l coraçón. Ambaixo ua nubre cuorre al para trás, cembas de algodón Ganchadas foficas prenhadas d’auga an goticas a dezafiar: Antón? Poula an mi nun esperes más. Mergulhamos no bazio, ganhamos alas Son eimoçones a ls trambolhones Quedou l miedo para trás. Arrefucen-se las queixadas cul aire que atrabessamos Nun minuto, escassos sigundos a plainar Cousa de pouca dura Nesta magie pura: bolar.
Ye tan loinge l tiempo Que de tan loinge You nun sei se chego. Ye loinge l mar L mar rebuolto Rebuolto, ambuolto An zassossego.
Ye loinge l tiempo An que fui tiempo Que de tan loinge Nel me perdi. Ye loinge l balhe Adonde me lhiberto Amado, florido Que you nun squeci.
Ye loinge l mar L mar sereno I sendo loinge Se faç tan acerca. Znudo-me de l tiempo i, Cubierta de scuma Nas tuas óndias nabego La piel caléço Sub un sol ameno.
Ye loinge l tiempo Que de tan loinge Se faç acerca.
[Testo publicado na Fuolha Mirandesa, die 11 de Nobembre, assinado por un de ls grandes oubreiros de la Biquipédia an mirandés]
Biquipédia ye ua
anciclopédia multiléngua, an-linha i de colaboraçon libre. Quier dezir que ye ua aciclopédia an que todo mundo puode screbir artigos. La Biquipédia, nome mirandés de la Wikipedia, segundo un studo dua ampresa de análezes, Alexa, ye l sesto sítio mais bejitado ne l mundo; apuis de ls gigantes Google, Youtube i assi. Naciu hai pouco tiempo la Biquipédia an Mirandés. Saliu de la ancubadora i stá a morar an www.mwl.wikipedia.org . Ye de notar que l salir de la ancubadora premitiu que las páiginas téngan l ambiente alredror siempre an mirandés i premitiu que haba interwikis: ligaçones ne l mesmo artigo noutra léngua pa l artigo na mirandés. Assi se na Wikipedia Pertuesa ua pessona stubir a ber l artigo “Portugal” i eisistindo (i eisiste mesmo) un artigo an mirandés anton eisiste alhá la ligaçon pa l artigo na mirandés “Pertual”. Assi l Mirandés bai dezindo que stá alhá, qu’eisiste. I nun ye que yá benírun pertueses nun falantes de mirandés a la Biquipédia por bies desso? L nacer de la Biquipédia ye tamien un passo amportante pa cuntinar a poner fin a eideias feitas subre l mirandés. L mirandés ye ua léngua cumo qualquiera outra que ye capaç de repersentar qualquiera saber i conhecimiento, até questones mais técnicas. La Biquipédia yá ten bários artigos, muitos deilhes rebistos por falantes de mirandés. Cumo la Biquipédia ten la mission de spalhar l saber sendo un sítio central adonde cada pessona cumparte i pon l sou saber, ye amportante que cada pessona bote ua mano. Cun estes passos bai-se amostrando que l mirandés nun ye ua léngua de folclore, nien ua simples curjidade. Cristóvão Pires
Simpre que puodo, leio l Jornal de Notícias de l Porto, nun solo para ir sabendo de l que se passa pul nousso país mas tamien para ber las notícias regionals de Trás -ls-Montes.
De repente, ya miesmo nas últimas páginas, un quadradico pequenho fizo-me olhar cun mais atençon para essa página. Nun era anganho, era mesmo a falar de la nuossa lhéngua, la Lhéngua Mirandesa. Ainda bien que hai gente que mos bai informando destas cousas tan importantes. Mesmo que nun seia un artigo an tamanho grande ye pelo menos ua anformaçon puosta nun jornal de grande tirage i que de certeza, cumo you ,muita gente l bai ler. I, cumo bien diç l tiu que screbiu l'artigo, l Sr. Francisco Pinto, l'anternet ye ua puorta abierta pal mundo.
De qualquier modo muito tenemos qu' agradecer a Amadeu Ferreira que muito ten lhutado para que todo isto seia possible.
Eiqui bai l'artigo, en Pertués, que mui feliç me deixou.
Retirado de L Jornal de Notícias de L Porto de 12-11-09
Para daprender a bolar bundaba l'ampeço i l fin dua lenguaige personal, an que las manos, ampacientes, znudássen la paisaigei, solo por un sfergante, se bolbíssen alas...
S:)
Para aprender a voar bastava o começo e o fim de uma linguagem pessoal, em que as mãos, impacientes, despissem a paisagem e, apenas por um instante, se tornassem asas...
Chuba, bento
Muito bento,
Tempestade!
Cuorpos que se bergan
I lhutan contra la maré.
Pobre bielhica...
Ls sous pies
Negan-se
An carregar l sou cuorpo,
An caminar.
De cuorpo bergado
Pul peso de l sufrimiento,
De rostro angurriado
I manos trémulas,
Faltan-le fuorças para seguir
Sou rumo.
Lhuita custante,
L baibén de passos
I eis que
Finalmente, se deixa lhebar.
L bento nun pára
I la pobre bielhica ten de se abrigar.
Yá nun ten fuorças para caminar
Sou cuorpo franzino
Parou de lhutar.
I l bento, maluco
Cuntinua a soprar..